by margriet

door Lisa Weiner

Buikpijn en monsters in de kast. Hoofdpijn en riskant gedrag. Veelvuldig handen wassen en repeterend gedrag. Dit zijn allemaal uitingen van gealarmeerd zijn. Als we aan deze lijst van verschijnselen denken, voelt waarschijnlijk niemand van ons zich erg speels, maar spelen is vaak precies wat nodig is om het alarmsysteem van onze kinderen gezond en goed functionerend te houden.

Het alarmsysteem zit diep in onze hersenen, prachtig ontworpen door de natuur om voor ons te zorgen door ons dicht bij hen te houden die voor ons zorgen. Omdat hechtingsinstincten echt overlevingsinstincten zijn, maken we ons het meest zorgen als we gescheiden worden [of afstand voelen] van de mensen en dingen waaraan we gehecht zijn.

Verschillende kinderen gaan op verschillende manieren om met alarm. Bij sommigen is het alarmsysteem haarscherp, het equivalent van het brandalarm dat afgaat als reactie op een paar stofdeeltjes. Voor anderen is verwijdering, de ware bron van alarm, te pijnlijk om te zien, zodat de hersenen andere redenen aan het alarm toewijzen (dit is vaak het ontstaan van “irrationele” angsten en fobieën). Voor anderen is alarm echter te kwetsbaar om überhaupt te voelen. Deze kinderen ervaren de fysieke manifestaties van alarm, zoals rusteloosheid en gejaagdheid, zonder dat ze zich bewust gealarmeerd voelen. Als de afweer heel diep gaat, zien we kinderen die niet ongerust, rusteloos of geagiteerd zijn, maar die in feite vaak ijskoud zijn. Dit zijn de kinderen en tieners voor wie “nergens bang voor” de mantra is; de adrenalinestoot wordt voor hen een ervaring van opluchting en zij zoeken die op door middel van gevaarlijk en riskant gedrag en, soms, door zichzelf bv. te snijden of branden.

We kunnen zien dat een goed functionerend alarmsysteem kinderen waarschuwt voor gevaren die ze kunnen voelen en waarop ze kunnen reageren. Wat kunnen wij doen om het alarmsysteem van onze angstige, obsessieve, rusteloze of risico zoekende kinderen te ondersteunen, zodat het systeem werkt zoals de natuur het bedoeld heeft?

Zoals we zo vaak merken bij allerlei vormen van onevenwichtigheid of emotioneel vastzitten, kan spel de uitweg zijn. Drie soorten spel kunnen een gezond, goed gekalibreerd alarmsysteem ondersteunen. De eerste kan gezien worden als “alarmsysteem kalibrerend spel”, dat een gezonde dosis alarm geeft in een speelse context. Dit soort spel maakt al sinds mensenheugenis deel uit van onze culturele wijsheid, zoals blijkt uit veel van de intuïtieve manieren waarop we met baby’s en kinderen spelen: verstoppertje, en het voorlezen van sprookjes en kinderrijmpjes met een beetje duisternis erin.

Mijn zoons speelden graag “Mama heeft honger!!!” Als ik merkte dat het alarm in hen opkwam en een beetje bleef hangen, kondigde ik terloops met luide stem aan: “Tjonge, ik krijg HONGERRRR!!!” Ze gilden dan van speelse angst en verrukking terwijl ze door het huis begonnen te rennen en ik ze achterna zat, en ze wanhopig probeerden om mijn “hongerige kaken” (mijn armen) te ontwijken! Dit soort spel helpt het alarmsysteem te resetten en zijn evenwicht te vinden in een veilige context. Voor oudere kinderen en tieners kan licht griezelig spel bestaan uit kampvuurverhalen, spookhuizen en zelfs enge films.

De tweede vorm van spel die een gezond alarmsysteem kan ondersteunen, is spelen met het thema moed. Moed is een prachtige “oplossing” voor alarm. Als de omstandigheden gunstig zijn, zijn onze kinderen in staat om tegelijkertijd hun verlangen en hun alarm te voelen, en daarom moedige risico’s te nemen om een gewenst resultaat te bereiken. Als ze bijvoorbeeld bang zijn om het podium op te gaan, maar ze willen meedoen aan het toneelstuk op school, dan kunnen ze de moed vinden om de draak van hun podiumvrees te “verslaan” en zo “de schat te veroveren” die het meedoen aan het toneelstuk is.

Er zijn veel soorten spel die moed kunnen zaaien, van touwenparcours en piraatje spelen tot verhalen lezen over daden van moed en doen alsof je ontdekkingsreizigers bent die grote moeilijkheden overwinnen.

Tenslotte, de derde soort spel bestaat uit het oproepen van een beetje droefheid om te helpen bij het “afvoeren” van het alarm […]); er is zo veel verwijdering waarmee onze kinderen geconfronteerd worden waar ze niets aan kunnen doen. Het voornaamste wat nodig is, is voelen hoe onmogelijk het is om de omstandigheid te veranderen.

Alles wat een beetje een melancholisch tintje heeft, kan leiden tot een beetje droefheid, en daardoor kan het gevoel van alarm overgaan tot berusting, zodat de spanning van alarm verdwijnt. Liedjes, verhalen, films en zelfs het vertellen van verhalen over geliefde huisdieren of overleden familieleden zijn allemaal indirecte manieren om het verdriet te ondersteunen dat zo vaak nodig is om het alarmsysteem goed afgesteld en gezond te houden.

Deze drie vormen van spel – het alarmerende spel, het moedige spel en het droevige spel – kunnen onze kinderen ondersteunen bij het ontwikkelen van een gezond en goed werkend alarmsysteem. Spel lijkt zo vaak frivool en “tot niets in staat”, maar het kan diepgaande effecten hebben in het transformeren van een disfunctioneel alarmsysteem naar een systeem dat werkt om ons veilig en verzorgd te houden, precies zoals de natuur het bedoeld heeft. Nogmaals, spel kan geweldig helpen!

© 2022 The Neufeld Institute