by margriet

Deborah MacNamara

De kindertijd zit vol wonden. Niet alleen de snijwonden, schrammen en blauwe plekken van ontdekkend spel; de gevoelens van kinderen worden routinematig gekwetst, of het nu gaat om afwijzing door anderen, uitschelden of buitengesloten worden. Ze zijn bang in het donker, nerveus om naar school te gaan, of bang voor een proefwerk. Hun wereld zit vol grote gevoelens die hen kunnen overweldigen. Voor ouders kan het verwarrend zijn om te weten hoe we de emotionele behoeften van ons kind het beste kunnen ondersteunen. Sommige deskundigen beweren dat het goed is om je kind te laten falen, terwijl andere deskundigen juist beweren dat je je kind moet beschermen om helemaal niet gekwetst te worden. Het kan dus een ingewikkelde zoektocht zijn om uit te vinden hoe we onze kinderen kunnen helpen om moeilijke dingen onder ogen te zien en voorbereid te zijn op de tegenslagen die in het verschiet liggen. Hoe kweken we veerkracht en vindingrijkheid bij onze kinderen?

Veerkracht is geen set vaardigheden die je moet aanleren, een gemoedstoestand of affirmaties die je moet uitspreken, en het komt niet van een werkblad of proberen om jezelf gelukkige gevoelens aan te praten. Net zoals het lichaam weet hoe het een fysieke wond met wat steun kan genezen, kunnen emotionele wonden ook worden geheeld – en wij, als ouders, hebben een rol in de genezing.

De sleutel tot het kweken van veerkracht ligt in het begrijpen hoe onze emoties werken. Stress hoort bij het leven, en als mensen zijn we gebouwd om ermee om te gaan. Tegenspoed is niet iets wat we kunnen vermijden, maar we kunnen er wel beter mee dealen. Jonge kinderen zijn kwetsbaar in hun ontwikkeling en zijn (nog) niet in staat om zelf met problemen om te gaan, maar naarmate ze volwassener worden, moeten ze steeds beter in staat worden om moeilijke dingen onder ogen te zien. Dit roept de vraag op: Hoe kunnen we onze kinderen de steun geven die ze nodig hebben als ze opgroeien?

Het onmogelijke onder ogen zien

Het onmogelijke komt een jong kind overal tegen: de spelletjes die ze niet kunnen winnen, de gedachten die ze niet kunnen veranderen, of de aandacht van ouders die ze moeten delen met andere broers en zussen. Kinderen maken fouten, kunnen niet altijd krijgen wat ze willen, en kunnen veranderingen niet vermijden. Dit lijkt misschien klein voor ons in vergelijking met de moeilijkheden van volwassenen, maar dit zijn de ontwikkelingsgerichte moeilijkheden voor een jong kind.

Als kinderen geconfronteerd worden met dingen die ze niet kunnen veranderen, raken ze vaak gefrustreerd. Frustratie is de emotie die de motor van verandering is – het kan iemand dwingen van gedachten te veranderen, tot een ander oordeel leiden, of een uitweg bieden om de realiteit onder ogen te zien. Maar soms kan zelfs frustratie niets veranderen, en in plaats daarvan is het kind degene die moet veranderen. Wanneer het emotionele systeem registreert dat het gewenste effect niet zal optreden en de eis loslaat, komen verdriet en teleurstelling in de plaats van de gefrustreerde en boze gevoelens.

Dan kunnen we ons kind helpen om de veerkracht op te bouwen die het nodig zal hebben op de weg die voor ons ligt. Veerkracht komt voort uit het voelen van de teleurstellingen in het leven en weten dat je ze kunt overleven. Zelfvertrouwen krijg je als je weet dat je je door tegenslagen heen kunt slaan, niet als je ze uit de weg gaat. De sleutel is dat we niet bang zijn om deze emotionele reizen met onze kinderen te maken en de tranen uit te nodigen die nodig zijn.

Nodig tranen en verdriet uit

Hoewel we weten dat we soms niet kunnen krijgen wat we willen, en dat het oké is om je verdrietig of teleurgesteld te voelen, is het een heel ander verhaal om onze kinderen daarbij te helpen. Het betekent dat we ruimte moeten vinden voor hun tranen en overstuur zijn, en geduldig moeten zijn als we getuige zijn van de emotionele gevolgen van de onmogelijkheden die we hen voorhouden (zoals bv. geen schermtijd meer), en dat we hen van boos naar verdrietig moeten leiden.

We moeten voorkomen dat we hun verdriet in de weg staan door hen af te leiden, hen te vertellen dat ze zichzelf moeten opvrolijken, of van hen te verwachten dat ze maar gewoon flink verder gaan. We hoeven niet hun emotionele cheerleader te zijn om het verdriet dat er is te vermijden, en we willen het loslaten van grote emoties die ongemakkelijk zijn niet verhinderen. Deze emoties zullen hen door de moeilijke tijden in hun leven leiden. Boodschappen als: “Het is moeilijk; ik ben hier; dit is niet wat je wilde; ik snap dat je gefrustreerd bent” kunnen het kind helpen om onder ogen te zien wat niet kan en zal veranderen.

Onze kinderen kunnen niet bij hun verdriet komen als wij deze emoties niet ondersteunen. Als ze worden beantwoord met onaardige woorden, schande of straf, dan kan het brein van een kind op deze emoties wegdrukken en voorkomen dat ze gevoeld worden. Als we ze niet kunnen voelen, kunnen we ze ook niet benoemen, en kunnen we onze emotionele wereld niet begrijpen. We moeten de emoties van ons kind uitnodigen en meemaken hoe ze zich uiten. De beste manier waarop we dit kunnen doen is door naast hun gevoelens te gaan staan.

Begrip voor emoties tonen

Als we emoties zien als dingen die geuit moeten worden, dan kunnen we een kind beter duidelijk maken dat het veilig is om zich te uiten. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat je kind begrijpt dat wat het ook voelt, en hoe het dat ook uit, er niet toe leidt dat jij je terugtrekt of dat er afstand tussen jullie komt. Het betekent niet dat we het eens zijn met hoe zij met hun gevoelens omgaan, maar we normaliseren de gevoelens en erkennen dat het moeilijk is om niet te krijgen wat we willen, en dat het eng is om dingen onder ogen te zien die nieuw zijn. Omgaan met een onprettige emotie is een van de moeilijkste en moedigste dingen die we als mens kunnen doen. En kinderen kunnen hun emoties nog niet alleen beleven; daarom is onze relatie met hen zo belangrijk.

Door begrip voor de emoties van een kind te tonen, bevestigen we dat gevoelens bestaan en dat ze uitgedrukt en gevoeld moeten worden. Het is belangrijk om woorden te vinden voor onze gevoelens, en we kunnen daarbij helpen door namen te geven die bij hun emoties passen. Deze uitnodiging om te voelen ligt aan de basis van veerkracht en de emotionele reis die moet worden gemaakt.

Hoewel wij het kapotte speelgoed of gekwetste gevoelens misschien als kleinigheden zien, zijn het voor kinderen grote dingen terwijl ze hun wereld ontdekken. Als we hen kunnen helpen om de kleine dingen die niet lukken onder ogen te zien, als we de gevoelens en het verdriet dat misschien gevoeld moeten worden activeren, dan hebben we hen goed voorbereid op wat hen te wachten staat. Het grootste geschenk aan onze kinderen is niet de wetenschap dat alles goed komt, maar dat wanneer er moeilijke dingen gebeuren, zij het vertrouwen zullen hebben om ook daarmee om te gaan.

Dit artikel verscheen eerst in EcoParentMagazine, herfst 2021.

Copyright – Dr. Deborah MacNamara is de directeur van Kid’s Best Bet Counselling Center, ze is op de faculteit aan het Neufeld Instituut, de auteur van Rest, Play, Grow: Making Sense of Preschoolers (or anyone who acts like one), dat in 13 talen is vertaald, en een kinderprentenboek The Sorry Plane. Voor meer informatie zie www.macnamara.ca

© 2022 The Neufeld Institute